Lex van de Haterd - Om hart en vurigheid. De Gemeenschap

Lex van de Haterd
Om hart en vurigheid. Over schrijvers en kunstenaars van tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap 1925-1941
Nederland
Groot formaat 17 bij 24 cm.
Rijk geïllustreerd, inclusief kleurkatern
Ingenaaid, 352 blz., 24,50
ISBN 90 6265 566 1
Eerste druk 2004

In Om hart en vurigheid beschrijft Lex van de Haterd in ruim twintig portretten de belangrijkste medewerkers van het progressief-katholieke culturele tijdschrift De Gemeenschap (1925-1941). Zowel van de toonaangevende redacteuren en auteurs als Jan Engel-man, Albert Kuyle en Anton van Duinkerken, als van de belang-rijkste vormgevers en illustrators geeft hij een compleet overzicht van leven en werk, toegespitst op hun belang voor De Gemeenschap. Van sommige van deze kunstenaars is het de eerste keer dat een dergelijk portret in boekvorm verschijnt: van de verrassend moderne ontwerper en typograaf Andries Oosterbaan en van de architect Willem Maas bijvoorbeeld. Maar ook van de constructieve typo-grafische ontwerpen van Gerrit Rietveld en Sybold van Ravesteyn is informatie opgenomen die nergens anders te vinden is.

Vanaf eind 1925 geeft De Gemeenschap ook boeken uit. In Om hart en vurigheid wordt voor het eerst een complete fondslijst van deze uitgeverij gepubliceerd. Om het karakter van een standaard- en naslag-werk over De Gemeenschap te versterken is verder een encyclopedie met korte beschrijvingen van de overige medewerkers van het tijdschrift opgenomen. Dat maakt dit boek samen met de uitgebreide literair- en kunsthistorische inleiding en de bijna tweehonderd illustraties tot een must voor iedereen die geïnteresseerd is in de literatuur en de beeldende kunst van het interbellum.

Lex van de Haterd (1954) studeerde Nederlandse taal- en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en schreef eerder artikelen in diverse boeken en tijdschriften over auteurs en kunstenaars uit het interbellum. In 2000 publiceerde hij bij In de Knipscheer Bloemen in het zand, een monografie over de beeldend kunstenaar Pieter Wiegersma.

Posted: Sat Oct 23, 2004 3:05 pm Post subject:

(...)Het tweede uitgebreide deel geeft de portretten van schrijvers en illustratoren weer, die in de redactie plaats namen en/of artikelen, omslagen en tekeningen leverden of polemieken aangingen met Ter Braak en Du Perron. (...) Wat startte als een rooms-katholiek progressief blad viel in 1934 uiteen in 'De Gemeenschap en 'De Nieuwe Gemeenschap'. 'De Gemeenschap' zelf ging door onder Van Duinkerken en Engelman en vanaf dat moment volgde het tijdschrift de progessieve koers van het begin. Tijdens het eerste Europese treffen met het fascisme in de Spaanse Burgeroorlog publiceerde 'De Gemeenschap' niet alleen artikelen ten gunste van de Republikeinen, maar nam ook po�ie op van een schrijver als Jef Last. Interessant is dat de auteur achterin het boek een fondslijst van Uitgeverij De Gemeenschap op naam van de schrijvers publiceert. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat Blokken (1931), Knorrende Beesten (1933) en Bint (1934) van Bordewijk bij 'De Gemeenschap' zijn uitgegeven.
De Stad Amersfoort, 20-10-2004

Posted: Sat Oct 23, 2004 3:07 pm Post subject:

De biografische portretten vormen werkelijk een aanvulling op de bestaande literatuur. Zeker waar hij illustratoren en vormgevers van De Gemeenschap portretteert. Waar kun je anders iets vinden over Andries Oosterbaan of Cuno van den Steene.
Biblion

Posted: Sat Oct 23, 2004 3:11 pm Post subject:

Boek over toonaangevend tijdschrift

Lex van de Haterd stelde een boek over De Gemeenschap samen, dat uitgroeide tot een 'encyclopedie' over het tijdschrift, compleet met een fondslijst van de uitgeverij. Typografie neemt een belangrijke plaats in.

De Telegraaf, 22-10-2004

Posted: Sun Oct 24, 2004 7:48 pm Post subject:

Literair Kort
door Joop Leibbrand

Om hart en vurigheid. Over schrijvers en kunstenaars van tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap 1925-1941 van Lex van de Haterd biedt precies wat de titel belooft: een gedreven, haast met een zekere overgave geschreven overzicht van alles wat de Nederlandse variant van het Vlaamse Ruimte in die hectische periode van het interbellum te bieden had. In zijn voorwoord zegt Van de Haterd dat eerdere studies geen aandacht hadden voor de uitgeverij en zich bovendien uitsluitend richtten op de inhoud van het progressief-katholieke maandblad dat zijn wortels had in Utrecht. Hij stelde zich ten doel met name het artistieke aspect (typografie, omslagontwerpen en de illustraties passen binnen het figuratieve expressionisme en het abstracte constructivisme van De Stijl en De Nieuwe Zakelijkheid) systematisch te onderzoeken en het blad aldus een plaats in de kunstgeschiedenis te geven.

In deel I schetst hij uitgebreid het literair- en kunsthistorisch kader. Hij gaat binnen de specifieke politieke en sociaal-economische context van die dagen in op het culturele klimaat, behandelt de belangrijkste 'concurrenten' (De Gemeenschap haalde ooit 1700 abonnees, Forum kwam nooit tot meer dan 400) en gaat nauwkeurig de receptiegeschiedenis na. De formule van het door Jan Engelman, Willem Maas en de broers Henk en Louis Kuitenbrouwer (de laatste alias Albert Kuyle) opgerichte blad was gebaseerd op het evenwicht tussen artistieke vrijheid en literaire esthetiek enerzijds en een radicaal sociaal engagement vanuit een katholieke levensvisie anderzijds.
De titel blijkt gebaseerd te zijn op een citaat van Anton van Duinkerken, uit de brochure Wij en de politiek uit 1930, een pamflet tegen de compromissenpolitiek en de beginselloosheid van de Rooms-Katholieke Staats Partij, waarbij het hart stond voor de rechtvaardige, liefdevolle samenleving en de vurigheid voor een geestdriftige beleving van de kracht van het geloof. De Gemeenschap beleed een ideaal, streed daartoe eensgezind tegen bisschoppelijke censuur, maar nauwelijks latente fascistische en anti-joodse gevoelens brachten een deel van de redactie in 1934 tot de oprichting van De Nieuwe Gemeenschap, een blad dat drie jaar zou bestaan. De Gemeenschap zelf werd in 1941 door de bezetter verboden.

Deel II bestaat uit 21 portretten van de belangrijkste medewerkers. Zowel van de toonaangevende redacteuren en auteurs als Jan Engelman, Albert Kuyle en Anton van Duinkerken, als van de belangrijkste vormgevers en illustrators is er een compleet overzicht van leven en werk, toegespitst op hun belang voor De Gemeenschap. Zeer lezenswaardig is het uitgebreide portret van de Gentse graficus en beeldhouwer Jozef Cantré. Van sommige van deze kunstenaars is het de eerste keer dat een dergelijk portret in boekvorm verschijnt: van de verrassend moderne ontwerper en typograaf Andries Oosterbaan bijvoorbeeld of van de architect Willem Maas. Maar ook over Gerrit Rietveld en Sybold van Ravesteyn is informatie opgenomen die nergens anders te vinden is. Vanaf eind 1925 geeft De Gemeenschap ook boeken uit. In deel III wordt de complete fondslijst gepubliceerd, waaruit blijkt dat ook niet-katholieken als Bordewijk, Marsman en Van Ostaijen werden uitgegeven. Toegevoegd is nog een 'encyclopedie' met korte beschrijvingen van de overige medewerkers van het tijdschrift.

Alhoewel Van de Haterd neerlandicus is, afficheert hij zich helaas soms wat al te nadrukkelijk als de liefhebber, de verzamelaar, die hij zegt te zijn. Zelfs de futielste feiten vinden een plaats en werkelijk alles wordt verklaard en toegelicht in een neiging tot encyclopedische volledigheid die soms amateuristisch aandoet. Maar plezierig is dan weer wel dat het uitgebreide notenapparaat van aantekeningen, toelichtingen en verwijzingen is opgenomen in de marges, waardoor dit een integraal onderdeel van de tekst uitmaakt en de lezer veel bladerwerk bespaard blijft. Het boek is schitterend vormgegeven, waarbij omslag en illustraties geheel in 'stijl' zijn.

Lex van de Haterd (1954) studeerde Nederlandse taal- en letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en schreef eerder artikelen in diverse boeken en tijdschriften over auteurs en kunstenaars uit het interbellum. In 2000 publiceerde hij bij In de Knipscheer Bloemen in het zand, een monografie over de beeldend kunstenaar Pieter Wiegersma.

Lex van den Haterd - Om hart en vurigheid
Omslag en vormgeving Anders Kilian
Uitg. In de Knipscheer, Haarlem 2004
352 blz. met 200 illustraties waarvan 19 in kleur
Prijs tot en met 20 november a.s. 24,50; daarna 29,50
ISBN 90 6265 566 1
www.indeknipscheer.nl
www.staalkaart.nl/degemeenschap

uit: Meander, 252
Meander sinds 1995
literair magazine
http://meander.italics.net
http://meandermagazine.net
http://klassiekegedichten.net

Posted: Sun Nov 14, 2004 11:55 am Post subject:

"Over de kunstenaars en vormgevers die meewerkten aan De Gemeenschap - zoals Hendrik Wiegersma, Jozef Cantré, Otto van Rees en de drukker A.M. Oosterbaan - is nu een eerste, omvangrijk boek verschenen. Het is een enthousiast boek, dat de lezer warm probeert te laten lopen voor het uiterlijk van tijdschrift en uitgeverij. Alleen al door de vele illustraties is die poging geslaagd. De waarde van het boek is gelegen in de zeldzaam complete fondslijst van uitgeverij De Gemeenschap én in de uitgebreide portrettengalerij van de meest opmerkelijke medewerkers." - Uit: Alles is mooi en prachtig, Sjoerd van Faassen in NRC Handelsblad, 12 november 2004

Posted: Sun Nov 14, 2004 11:57 am Post subject:

12 november 2004 Utrechts Nieuwsblad over Lex van de Haterd*Om hart en vurigheid

"Een zeer grondige publicatie. Alles wat je zou willen weten over dit literaire en katholiek progressieve culturele tijdschrift staat erin. (...) Ondanks de betrokkenheid van beeldend kunstenaars en schrijvers bij de inhoud van het tijdschrift wordt De Gemeenschap in de belangrijkste naslagwerken over de Nederlandse kunstgeschiedenis nauwelijks of niet genoemd. Auteur Lex van de Haterd corrigeert dit ruimschoots met zijn tentoonstelling en boek." - Uit: Utrechts Nieuwsblad (Thea Figee), 12 november 2004

Posted: Tue Nov 15, 2005 12:16 pm Post subject:

Na onder meer de studie van Harry Scholten nu opnieuw een uitvoerig boek over het literaire tijdschrift 'De Gemeenschap' dat van 1925-1941 verscheen. Van de Haterd vraagt daarbij vooral aandacht voor de kunstenaars en vormgevers die aan het tijdschrift en aan de gelijknamige uitgeverij meewerkten en doet daarmee recht aan deze niet-literaire kant van 'De Gemeenschap'. Zeer uitvoerig gedocumenteerd en met gheel veel informatie die vaak moeilijk beschikbaar is gebleken. Een studie waarvoor veel werk moet zijn verzet. (...) Met veel illustraties. Zeker een aanwinst voor de geschiedenis van 'De Gemeenschap' en ook voor de Nederlandse letterkunde van deze periode.
Het Nederlandse Boek, december 2004

Posted: Tue Jun 06, 2006 12:53 pm Post subject:

Juni 2005 TMG over Lex van de Haterd*Om hart en vurigheid

«Van de Haterd bepleit een herwaardering van de uiterlijke vormgeving van 'De Gemeenschap'. En vormgeving houdt voor hem niet op bij een omslag van Gerrit Rietveld, een incidentele illustratie van Wiegersma of een fotoserie van Eva Besnyö. Nauwgezet analyseert de auteur de vernieuwende typografie en de bijzondere illustraties. Hij reconstrueert de levensgeschiedenissen van 'vakmensen' die het beeld van het blad bepaalden: de graficus en illustrator Jozef Cantré, de Limburgse drukker en typograaf Charles Nypels, de boekbinder en typograaf A.M. Oosterbaan - alleen zijn geboorte- en sterfdag zijn bekend uit schriftelijke bron: een bidprentje - en enkele katholieke schilders die vooral in eigen kring bekend zijn, onder wie Charles Eijck. (...) De levendige biografietjes en de vele prachtige en zinvol gebruikte afbeeldingen ontsluiten een bijzondere leefwereld waarin heel veel is te zien. Voor de doorzetter wordt het verleden tastbaar en voelbaar. En om dit mogelijk te maken is misschien juist een 'insider' nodig.» - geciteerd uit: Ilja van den Broek in Tijdschrift voor Mediageschiedenis, 8 [1] 2005

Posted: Tue Jun 06, 2006 1:16 pm Post subject:

December 2005 TNTL over Lex van de Haterd*Om hart en vurigheid

«(...)Maar bij al die aandacht is het vormgevingsaspect waar 'De Gemeenschap' zo in uitblonk (de typografie, de omslagontwerpen, de illustraties en de fotografie) zo goed als buiten beschouwing gebleven. Van de Haterd wil met zijn studie deze lacune opvullen. Het is een in vele opzichten uiterst interessant boek geworden. Het vormgevingsaspect krijgt inderdaad volop aandacht, maar toch is het veel meer geworden dan een supplement over alleen dit aspect van 'De Gemeenschap'.» - Frans Ruiter in Tijdschrift voor Nederlandse Taal en Letterkunde (jrg. 121, nr. 4, 2005)

Lees het hele artikel op: http://www.maatschappijdernederlandseletterkunde.nl/tntl/121/121-4/ruiter.pdf

Posted: Tue Jun 06, 2006 4:46 pm Post subject:

"Een bijzonder boeiend en uitgebreid gedocumenteerd boek over een onwaarschijnlijk artistiek avontuur." - uit: Interbellum, jrg 24 - nr 5, december 2004 (www.interbellum.org)

Posted: Tue Jun 06, 2006 4:46 pm Post subject:

«Een uitgeverij die nu de aandacht heeft gekregen die zij verdient.»

"Het tijdschrift De Gemeenschap (1925-1941) en de gelijknamige uitgeverij hebben vooral vanaf de jaren tachtig regelmatig de aandacht getrokken van literatuurhistorici. Hun belangstelling hangt onmiskenbaar samen met de aanwezigheid van heden ten dage canonieke auteurs in het tijdschrift en in het uitgeversfonds en met de turbulente interne geschiedenis van het maandblad. Ook de fraaie typografische en illustratieve vormgeving wekt interesse, zowel die van de tijdschriftafleveringen als van de vele uitgaven die door de uitgeverij op de markt werden gebracht. Voor de beeldende kunst in het tijdschrift en voor de boekverzorging door de uitgeverij is tot op heden echter nauwelijks belangstelling geweest, stelt Van de Haterd. In deze lacune heeft de auteur voorzien. Zijn rijk geïllustreerde boek bevat niet alleen een lijst van alle bij uitgeverij De Gemeenschap verschenen publicaties, maar besteedt ook voor het eerst ruime aandacht aan de belangrijkste beeldende kunstenaars, illustratoren, typografen, fotografen en architecten die aan het tijdschrift en de uitgeverij meewerkten. (...) Het meest interessante en sympathieke deel van het boek, dat ik ook als de eigenlijke kern beschouw, is de portrettengalerij waarin 21 schrijvers en beeldende kunstenaars die aan het tijdschrift verbonden waren, worden belicht. In deze profielen passeren hun creatieve en kritische oeuvre, hun poëticale en picturale opvattingen en hun positie in de toenmalige literaire en artistieke actualiteit de revue. De auteur heeft intensief bronnenonderzoek verricht (waar geschreven bronnen ontbraken sprak hij met nabestaanden) en documenteert zijn bevindingen zorgvuldig. In de verzamelde portretten tekenen zich de contouren af van een deel van het netwerk dat zich en rond tijdschrift en uitgeverij formeerde. " - geciteerd uit: Mathijs Sanders - 'De Gemeenschap lezen en zien' in Literatuur, jrg 21/2004-8, december 2004

Posted: Tue Jun 06, 2006 4:49 pm Post subject:

Tom Nys in Gonzo (januari 2005):

«Bij Gonzo zijn we - doemdenkers als we zijn - gefascineerd door de opkomst en het verval van culturele tijdschriften. Het in de jaren twintig te Utrecht opgerichte "progessief-katholieke cultureel tijdschrift" De Gemeenschap is het onderwerp van een behoorlijk uitgewerkt studieboek door Lex van de Haterd. Het eerste, betrekkelijk korte deel van deze publicatie positioneert het blad naast andere gelijkaardige tijdschriften, al dan niet van dezelfde ideologie, in het dan sterk verzuilde Nederland. Van de Haterd beschrijft de vertrekpunten van de initiators en ook hun meningsverschillen, die zouden leiden tot verschillende wissels in de redactie en later - de tweede wereldoorlog was al begonnen - tot het stopzetten ervan. Dat had zeker ook te maken met externe factoren zoals de aanloop naar de oorlog en het politieke klimaat, de katholieke censuur en de financiële middelen. Het lijvige tweede deel geeft een aantal portretten van personen die aan De Gemeenschap meewerkten, van auteurs tot illustratoren. In deze schetsen wordt tevens hun relatie tot het blad benadrukt. Uiteraard worden sleutelfiguren als Kuyle, Engelman en Van Duinkerken belicht, naast voorheen minder bestudeerde karakters als Willem Maas. Tot slot werd een tot op heden nooit zo uitgebreide fondsenlijst van de gelijknamige uitgeverij opgenomen.»

	indeknipscheer.nl Forum Index >> Haterd, Lex van de
Page 1 of 1